Dennett

 

Daniel Dennett

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie


   Daniel Dennett in Venetië, 2006.

Daniel Clement Dennett (Boston (Massachusetts), 28 maart 1942) is een moderne Amerikaanse filosoof die zich bezighoudt met vraagstukken betreffende het bewustzijn, de filosofie van de geest en kunstmatige intelligentie. Hij doceert aan de Tufts University nabij Boston en heeft sinds de uitzending van de VPRO-serie Een schitterend ongeluk ook in Nederland bekendheid gekregen.

Inhoud

Levensloop

Dennett groeide op in Beiroet, waar gedurende de Tweede Wereldoorlog zijn vader als contraspion werkte voor de Office of Strategic Services (OSS). De jonge Dennett keert terug naar de Verenigde Staten naar Massachusetts in 1947 nadat zijn vader was verongelukt bij een onopgelost vliegtuigongeluk.[1][2]

Dennett studeerde filosofie aan de Harvard-universiteit en behaalde hier een Bachelor of Arts in 1963. Hij was hier een student van Willard Van Orman Quine. In 1965 promoveerde hij aan het Christ Church college van de Universiteit van Oxford, waar hij studeerde onder de taalfilosoof Gilbert Ryle. Dennett claimt zelf[3],dat hij in Oxford de eerste frisbee in het Verenigd Koninkrijk introduceerde. Dennett is tegenwoordig, anno 2007, de Austin B. Fletcher Professor voor Filosofie en mededirector van het Centrum voor Cognitieve Studies tezamen met Ray Jackendoff aan de Tufts University in Somerville (Massachusetts).

Daniel Dennett in Tahiti in 1984

Dennett gaf in 1983 de zgn John Locke colleges aan de Universiteit van Oxford, in '85 de Gavin David Young colleges in Adelaide (Australië), in '86 de Tanner Lecture in Michigan, en nog diverse andere colleges. In 2001 ontving hij de Jean Nicod Prijs en gaf de Jean Nicod Lectures in Parijs. Hij ontving verder twee Guggenheim Fellowships, een Fulbright Fellowship, en een fellowship aan het "Center for Advanced Studies in Behavioral Science". Hij werd gekozen tot de American Academy of Arts and Sciences in 1987. In 1985 was hij de medeoprichter en mededirecteur van de Curricular Software Studio aan de Tufts University en hielp mee om tentoonstellingen op de computer te ontwerpen voor het Smithsonian Institution en andere musea in Boston. Hij was verder gelieerd met de International Academy of Humanism en is een fellow van het Committee for Skeptical Inquiry. Dennett is verder een fervent zeiler.

Dennett beschrijft zichzelf als autodidact, of meer genuanceerd, een begunstigde van honderden uren aan informele lessen op alle gebieden die hem interesseren van enige van de meest vooraanstaande wetenschappers."[2]

Werk

Cartesiaans theater

De Franse filosoof René Descartes heeft al in de 17e eeuw de grondslag gelegd voor het dualisme. Volgens Descartes vond samenwerking tussen lichaam en geest plaats in de pijnappelklier (of epifyse) in de hersenen. In de pijnappelklier werden indrukken uit de buitenwereld geïntegreerd tot bewuste belevingen. Dennett noemde dit het Cartesiaans theater. Hoe lichaam (inclusief hersenen) en geest (inclusief bewustijn) met elkaar interageren, is echter ook nu nog steeds een onderwerp van levendige filosofische debatten. Dennett verwerpt deze ideeën van Descartes. Lichaam en geest zijn volgens hem geen gescheiden entiteiten. De geest komt voort uit lichamelijke processen.

Evolutie van de vrije wil

Vrije wil is verenigbaar met het determinisme (compatibilism). Het determinisme, op fysisch niveau, klopt. Strikt vrije wil bestaat niet. We hebben echter genoeg vermogen om vrije keuzes te kunnen maken. Vrije wil is de mogelijkheid keuzes te maken zonder opgelegde druk.

Dennett maakt onderscheid tussen vermijdbaar(evitability) en onvermijdbaar (inevitability). De mens heeft (Dennett maakt hier een vergelijking met een agent die zijn doelen wil verwezenlijken) het vermogen om te anticiperen op gewenste en ongewenste consequenties. Door de evolutie heeft de mens een steeds krachtiger vermogen ontwikkeld om de toekomst te voorspellen op consequenties. Hierdoor kan de mens steeds beter toekomstige gebeurtenissen vermijden, of juist niet. Dit vermogen tot vermijden is het menselijk vermogen van vrije wil.

Doordat dit menselijk vermogen van vrije wil niet het determinisme uitsluit maar juist bevestigt (anders kan je niet voorspellen en vermijden) is Dennett een compatiblist. Dennett levert hiermee een bijdrage aan de discussie over Kwantummechanica en vrije wil.

Frame-probleem in de filosofie

In 1978 legde Dennett in een publicatie uit dat het frame-probleem uit de kunstmatige intelligentie onderdeel uitmaakt van een groter probleem: hoe kan een rationeel denkend systeem bepalen welke informatie wel of niet relevant is in een redenering met betrekking tot het uitvoeren van een actie. De beschikbare hoeveelheid kennis moet als het ware afgekaderd worden maar het is de vraag hoe je kunt bepalen of informatie nu werkelijk wel of niet relevant is of zal zijn.

Scepticisme

Dennett rekent zichzelf net als zijn goede bekende Richard Dawkins tot de wijze van waarheidsbevinding die sceptici als uitgangspunt nemen. Mede van daaruit schreef hij - ook net als Dawkins - met het boek Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon een uiteenzetting waarom religie weinig tot geen feitelijke argumenten in eigen voordeel heeft. Samen met Dawkins en twee andere religiecriticiSam Harris en Christopher Hitchens - hield hij een twee uur durende gefilmde discussie over de reacties op hun boeken. Die opname verscheen als The Four Horsemen. Naast een uitgesproken atheïst is Dennett ook een onverbloemd criticus van onder meer homeopathie. In 2004 was hij één van de zes personen aan wie een interview van een volledige uitzending werd gewijd in de documentaireserie The Atheism Tapes van de BBC. die daarover schreven -

[bewerken] Publieke optredens

Daniel Dennett hield al vier keer een presentatie op de jaarlijkse TED-bijeenkomst.

In de eerste reageert hij op een eerder bij hetzelfde evenement gemaakte claim van predikant Rick Warren, dat de mensheid de werking van evolutie moet tegengaan om besef van normen en waarden te hebben en te behouden. Daarmee implicerend dat evolutie aan de ene kant en normen en waarde aan de andere kant, tegenpolen zijn. Dennett postuleert een theorie over een natuurlijke oorsprong van normen en waarden die de werking van evolutie helemaal niet tegengaat.

Bij zijn tweede presentatie vertelt Dennett globaal over zijn theorie hoe het bewustzijn uit te leggen is als een puur lichamelijk, chemisch fenomeen. Ter demonstratie en amusement laat hij wat werkingen zien van de processen in de hersenen van mensen, om aan te tonen dat je niet alles kunt geloven wat je denkt mee te maken.

In zijn derde presentatie gaat Dennett nader in op het begrip memes: eenheden van informatie in de hersenen die van generatie op generatie worden doorgegeven ('ontdekt' door Richard Dawkins). Ongeveer dezelfde werking als die van DNA, dat informatie over het bouwen van lichamen doorgeeft. Dennett probeert met zijn verhaal het idee toegankelijker te maken.

In zijn vierde presentatie verkent Dennett het concept dat humor gebaseerd is op het dezelfde evolutionaire redevoering waarom de mens een voorkeur heeft voor zoet voedsel. Humor is een hyperstimulatie van het menselijke vermogen om fouten op te sporen een keuzes en taken. "The joy of debugging" zoals Dennett het benoemd wordt overgestimuleerd in het geval van een grapje.

Bibliografie

  • 1969, Content and Consciousness
  • 1978, Brainstorms
  • 1981, The Mind's I (met Douglas R. Hofstadter)
  • 1984, Elbow Room
  • 1987, The Intentional Stance
  • 1991, Consciousness Explained
  • 1995, Darwin's Dangerous Idea, zie ook het artikel Hemelhaken en kranen
  • 1996, Kinds of Minds
  • 1998, Brainchildren: A Collection of Essays 1984-1996
  • 2003, Freedom Evolves
  • 2005, Sweet Dreams: Philosophical Obstacles to a Science of Consciousness: Jean Nicod Lectures.
  • 2006, Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon

Referenties

  1. ↑ "The semantic engineer", by Andrew Brown; 17 April 2004
  2. ↑ a b Dennett, Daniel C., "What I Want to Be When I Grow Up", John Brockman Curious Minds: How a Child Becomes a Scientist. Vintage Books, New York [08 2004] (2005-09-13)
  3. ↑ The semantic engineer, Guardian Unlimited Books, April 17 2004 http://books.guardian.co.uk/departments/politicsphilosophyandsociety/story/0,6000,1193371,00.html

Externe links