ShareThis
“God bestaat waarschijnlijk niet. Trek het je niet aan en profiteer voortaan van het leven.” Deze slogan circuleert sinds maandag 12 januari, en dit voor 4 weken, op de flanken van twee autobussen in Barcelona. De publiciteitscampagne, gestart op 6 januari in Groot-Brittannië door een groep atheïsten en gesteund door de darwinistische wetenschapper Richard Dawkins, heeft dus spoedig een vervolg gekregen in het zeer katholieke Spanje. Spaanse verenigingen van atheïsten, agnostici en vrijdenkers zijn er in geslaagd voldoende middelen (meer dan 13000 € in slechts enkele dagen) bijeen te krijgen om de campagne uit te breiden naar het openbaar vervoer van Madrid, Sevilla en Bilbao.
In deze steden zijn niet alleen de onderhandelingen bezig, maar ook de polemiek. Een Evangelische Kerk heeft het voortouw genomen met een pancarde op een buslijn in de buitenwijken van Madrid. Hun tekst luidt “Jawel, God bestaat. Profiteer van het leven in Jezus Christus”. Verenigingen hebben geprotesteerd tegen “het gebrek aan eerbied tegenover hen die geloven”. Maar de hiërarchie van de Spaanse Katholieke Kerk heeft zich voorlopig onthouden van commentaar, hun pijlen sparend voor een andere campagne, van de overheid deze keer, ten voordele van het voorbehoedsmiddel. De aartsbisschop van Valladolid beschuldigt de minister van volksgezondheid ervan “de jongeren te indoctrineren over onderwerpen die tot de uitsluitende bevoegdheid van de ouders behoren”.
Na een eerste legislatuur met veel zware confrontaties tussen de bisschoppelijke conferentie en de socialistische regering van José Luis Rodriguez Zapatero, was de toon nochtans gezakt. De traditionele “mis van de families”, die eind december 2007 te Madrid bijna een miljoen deelnemers had gelokt in een sfeer van een waarachtige verkiezingsmeeting, kreeg eind 2008 slechts de helft op de been. De chef van de Spaanse kerk, mgr Antonio Maria Rouco, er zorg voor gedragen dat ze geen enkele “politiek karakter, louter pastoraal” had. Enkele dagen later, op 8 januari, onderlijnde de pers “de vriendschappelijke atmosfeer” bij de ontmoeting tussen president Zapatero en aartsbisschop van Toledo Antonio Canizares, bij het in functie treden van deze laatste als voorzitter van de congregatie voor de heilige cultus in het Vaticaan.
De regering wenst zich te verzekeren van een geest van samenwerking met de bisschoppen nu ze zich opmaakt om enkele wijzigingen aan de wet over abortus aan te brengen, maar vooral de wet op de religieuze vrijheid, daterend van 1980, her te bekijken. Vooral over dit laatste vrezen de verschillende atheïstische en agnostische verenigingen, die graag aan de tekst zouden meewerken – in het bijzonder om het recht op afvalligheid te kunnen invoeren – dat het overleg zich zou beperken tussen de regering en de Katholieke Kerk. Voor deze bewegingen is de “autobusoorlog”, zoals het in de pers genoemd wordt, een gelegenheid om zich te laten horen.
Volgens een enquête van december 2008 zijn er in Spanje 3,5 miljoen atheïsten en 4,1 miljoen agnostici. Onderschatte cijfers, zegt Joan Carles Marset, een verantwoordelijke van de Catalaanse Atheïsten: “Er is een sociale vrees zich als atheïst te uiten. Noch niet zo lang geleden betekende dit dat men vogelvrij verklaard werd”, legt hij uit in het dagblad Publico. De herinnering aan deze periode vervaagt bij de jeugd: meer dan 50% van de 15tot24-jarigen verklaart zich ongelovig, tegenover 22% in 1994.
In Vlaanderen volgen atheïsten met argusogen de buitenlandse buscampagnes. Maar tot een Belgische of Vlaamse versie komt het voorlopig niet.
‘De buscampagne in Engeland was een goed idee’, zegt Sonja Eggerickx van de Unie van Vrijzinnige Verenigingen. ‘Omdat het een reactie was op een provocatie. Ariane Sherine had gelijk dat ze niet pikt dat haar op de bus de eeuwige verdoemenis wordt voorspeld. Ik ben ook blij met de publicaties van Richard Dawkins, die duidelijk maken dat atheïsten geen nihilisten zijn. De suggestie dat je geen normen en waarden kunt hebben als je niet in een god gelooft, is hoogst ergerlijk. Er mag best wel eens wat vaker hardop gezegd worden dat niet geloven normaal is.’
Maar Eggerickx vindt de situatie in ons land minder acuut. ‘Niet-gelovigen worden aanvaard in onze maatschappij, en de scheiding van kerk en staat is strikter dan elders. Daarom voelen wij hier nu ook niet meteen de behoefte om ruzie te stoken zonder concrete aanleiding. Levensbeschouwing is geen afwasproduct waarover je reclame maakt. Maar we blijven wel strijdbaar. Als het de bisschoppen menens wordt met hun aangekondigde grote publiciteitscampagne pro God, dan zullen wij reageren.’
Ook Etienne Vermeersch, Vlaanderens meest gezaghebbende atheïst, heeft zijn reserves. ‘In Engeland en de VS kan zo’n campagne zin hebben, omdat de term God er zeer duidelijk staat voor de god van het christendom, de islam en het judaïsme. Dat die ‘God’, als letterlijke auteur van de Bijbel en de Koran, niet bestaat, is evident. In die geschriften wordt immers de slavernij van de ene mens door de andere goedgekeurd. Een almachtig wezen dat dergelijke instituten goedkeurt, kan onmogelijk goed en wijs zijn – hooguit niet goed wijs.’
Maar in landen als België en Frankrijk ligt het ingewikkelder volgens Vermeersch. ‘Als je hier harde uitspraken doet over God, dan dreigt er begripsverwarring. Veel mensen nemen de Bijbel of de Koran immers niet zo letterlijk. En over vagere godsomschrijvingen – de God van Spinoza, de God van Einstein – kun je geen duidelijke uitspraken doen zoals die slogans op die bussen.’
Sonja Eggerickx ziet het zo: ‘Ik kan niet bewijzen dat God niet bestaat. Ik kan ook niet bewijzen dat er geen kabouters bestaan. Maar mensen die in God of kabouters geloven, kunnen ook niet bewijzen dat ze wel bestaan. Er zijn dus wellicht dringender dingen waarmee we ons moeten bezighouden.’ (sdf)
Bron: De Standaard, 07 februari 2009